23 Mayıs 2015 Cumartesi

OYUN TEORİSİ VE KRİZ





         Oyun teorisi , bir karar biriminin kazançlarının diğerlerinin kararlarına bağlı olduğu karşılıklı stratejik karar almanın yer aldığı durumları inceler. Daha açıkca ifade etmek gerekir ise oyun teorisi verdiğin kararı bir başkasının vereceği olası kararı inceleyerek seçim yapmaktır.

Bunu bir örnek ile açıklamak gerekir ise;

A B C D E isminde birbirinin yanına kurulmuş 5 tane kebapçı vardır. Bunların yaptığı kebaplar arasında hiçbir fark yoktur ve hepsi en çok müşteriyi çekmek için yarışmaktadırlar.
Kebapçıların stratejileri arasında müşterileri içeri davet etmek ve arabalarını parketmek için bir işçi İŞE ALMAK ve İŞÇİ ALMAMAK olarak 2 adet strajeyi vardır.

VARSAYIMLAR

1-) Toplam 200 müşteri vardır ve herbir kebapçıya 40 müşteri düşmektedir.(A'ya 40 B'ye 40 C'ye 40 D'ye 40 E'ye 40 ) (Hiçbir maliyete katlanmadan normal hali)
-İşçi almanın maliyeti 2 tane müşteri çekmenin maliyetine eşittir.
-Her kebapçının 10 sabit 30 tane de yapılan hizmete göre kararını değiştirebilecek müşterisi vardır.
-Kebapçılar yol kenarında kurulduğu için araba olmaksızın gitmek mümkün değil.
2-) Eğer sadece bir kebapçı bir işçiyi işe alır diğerleri almaz ise o kebapçıya 160 müşteri diğer kebapçıların herbirine 10 ar müşteri gelir. (A nın işçi aldığı varsayımda A'ya 160 müşteri B'ye 10 müşteri C'ye 10 müşteri D'ye 10 müşteri E'ye 10 müşteri gelir) A işin en iyi durum

3-) Eğer iki kabapçı aynı anda birer işçi alırsa işçiyi işe alan kebabcılara 85'er diğerlerine 10'ar müşteri gelecektir (A ve B işçi aldığı varsayımında A'ya 85 müşteri B'ye 85 müşteri C'ye 10 müşteri D'ye 10 müşteri E'ye 10 müşteri gelir) A ve B için daha iyi durum fakat A için 2. deki denge daha avantajlıydı

4-)Eğer 3 kebapçı birer işçi alırsa (A'ya 60 B'ye 60 C'ye 60 D'ye 10 E'ye 10 müşteri gelir ) C için bir öncekinden daha iyi durum

5-) 4 kebapçı birer işçi alırsa ( A 47 B 47 C 47 D 47 E 10) D için daha iyi durum 6-) 5'i de işçi alırsa (A 40 B 40 C 40 D 40 E 40 )hepsi için 1.dengeden daha kötü durum.

Bu son durum ilk baştaki herkesin işçi aldığı durumla eşittir. Fakat burada bütün kebapçılar belirli bir maliyete yani işçi çalıştırma maliyetine katlanmışlar ve ilk duruma göre zararlı çıkmışlardır. 1. Dengede hepsi eşit sayıda müşteriye sahiptir ve hiçbir ek maliyete katlanmak durumunda değillerdir. Fakat 2. Dengede A bir işçi alarak küçük bir maliyete katlanırken çekmiş olduğu müşteri kat kat fazla getiri getirmektedir.

Genel olarak maksimum çıkarı elde etmek için işçiyi almakta en erken davranmanın bize optimum çıkarı yani maksimum faydayı sağlamaktadır.Yapılacak en rasyonel davranış burada diğerleri harekete geçmeden önce ilk işçiyi bizim almamız ve müşterileri çekmemizdir.
.
.
.
.
.



        Dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD dünya piyasalarına yön vermektedir. Doların güçlü konumu da bu etkisini oldukça artırmıştır. Para politikasında söz sahibi olan Amerikan Merkez Bankasının (F.E.D) yapacağı hamleler dünya piyasaları için önem arz etmektedir.
2008 finansal krizinden sonra krizden çıkmanın yolunu düşük faiz ve para arzını inanılmaz derece artırmakta bulan Amerikan Merkez Bankası kriz sebebiyle bulunduğu durgunluktan çıkmayı ve işsizliği azaltmayı hedeflemiştir.


Amerika Merkez Bankası Parasal Genişleme



      Amerika Merkez Bankasının bu genişlemesi, dünya piyasalarında da etkisi yüksek derecede göstermiştir.Uluslararası piyasalarda doların konvertibil olması (diğer para birimlerine kolayca çevirilebilmesi) uluslararası ticarette ve finansal piyasalarda etkili olması da dünya ölçeğinde etkisini hemen göstermiştir. 
        Para arzının artması dolayısı ile doların diğer para birimleri karşısında göreceli olarak değer kaybetmesi gelişmekte olan ülkeler başta olmak üzere diğer ulusal piyasalarda etkisini göstermiştir. Bu etki reel piyasalarda yatırımların artması olduğu gibi asıl etki finansal piyasalarda göstermiştir. 
       Bu genişlemeden en çok pay alan gelişmekte olan ülkelerin(Türkiye Brezilya Arjantin...) rezervleri artmış ve hükümetlerin yaptığı popülist harcamaların ve yanlış politikaların maliyetinin buradan sağlamışlar, borç bulma sıkıntısı azalmış yani tam anlamıyla o dönemdeki hükümetler için bir yükselme dönemi yaşanmıştır. 
Fakat Amerika ekonomisinin iyileşmesi nedeniyle Amerika Merkez Bankası 2014 yılında piyasaya sağladığı likitediteyi sonlandırmıştır. Bu likitideyi sonlandırması ile birlikte doların uluslararası piyasada değeri oldukça artmış, 
       Birçok ülkenin finansal piyasalarına giren fonlar adeta kaçış yapmıştır.2015 yılında da faiz artırması beklenen Amerika Merkez Bankasından ötürü özellikle gelişmekte olan ülkelerde dolar, tarihinin rekor seviyelerinde yükselmiş ve dış ticareti olumsuz yönde etkilemiş, sermaye kaçışlarına ivme vermiştir.


 Peki gelişmekte olan ülkelerdeki bu kadar karlılık olduğu halde neden diğer ülkelerde sermaye piyasaları daha etkin ?

        


 Peki oyun bunun neresinde ?? 

İlk başta bahsedilen oyunda
 -A, B, C, D, E adlı kebapçılar aslında dünya ölceğinde gelişmekte olan ülkeler, -Müşteriler ; uluslararası alanda sermayesini karlı olarak yatırım yapmayı arayan küçük-büyük sermaye sahibi
 -İşçi alma ise hukuku evrensel düzeye çıkartma olarak alır isek işçi almanın maliyeti ise hukuksal reformlara karşı kaybedebileceğin oy kaygısı olarak düşünebiliriz. 

Peki buradaki optimal strateji nedir??

 Tabiki diğer gelişmekte olan ülkeler henüz evrensel hukuka geçmeden anayasamızı evrensel hukuk seviyesine taşıyan ilk biz olur isek, gerçekten de bir hukuk devleti olma yolunda ilk adımları atar isek buradaki optimal stratejiyi uygulamış ve müşterilerin çoğunluğunu yani uluslararası sermayenin ülkemize gelmesini sağlamış olur ve ulusal tasarruf düzeyimizi yükseltme ile uğraşacağımıza yabancı sermaye ile büyüme yoluna girmiş oluruz. 

Bu yıl içinde(2015) beklenen faiz artırımından ötürü sermaye kaçışlarına çözüm bulmuş Türkiye Merkez Bankasının faiz artırımı yapmadan krizi avantaja dönüştürmüş oluruz.

24 Temmuz 2014 Perşembe

"OĞLUM ŞU TELEFONU BİR BIRAK" kuşağı (X,Y,Z kuşakları )

Son yıllarda pazarlama ve insan kaynaklarının en çok konuştuğu konulurdan biri olan X, Y ve Z kuşaklarıdır. Peki nedir bu kuşaklar, neye göre ayrılırlar ve özellikleri nelerdir ?

İlk önce sessiz kuşak:  1925-1945 yılları arasında, iki tane dünya savaşı geçiren kuşaktır. İki tane dünya savaşı geçimesi dolayısıyla çocukları olan X kuşağı da bu durumdan etkilenecektir ve belki de X kuşağın sessiz kuşak olmasında büyük etkenlerden biri de ebeveynleri olacaktır.

 X kuşağı : Bu kuşak 1960-1980 yılları arasında doğan yani "sessiz kuşağın" çocukları olup ebeveynleri işsizlik geçirdiği için buldukları işlere dört kolla sarılan kuşaktır yaratıcılığı oldukça kısıtlıdır. Şirketlerdeki üst düzey yönetici olarak görebiliriz. İş değiştirmeleri oldukça azdır. Geçmişteki siyasi yorgunlukları olduğu için Z-Y kuşaklaırna "aman oğlum yapma" diyen kuşaktır.


Y kuşağı: Bu kuşak ise 1980-2000 yılları arası doğan, özgürlüklerine düşkün, bireyci , baskılara karşı gelen , açık sözlü ve teknolojiye hakim olan kuşaktır. Babalarının (X kuşağın) "aman oğlum yapma söylemine" pek aldırış etmezler. İş aleminde profesyonel yönetici olarak rol alırlar. İş yaşamında yapmış oldukları radikal değişiklikleri yenilikleri X kuşağına kabul ettirmekte oldukça zorlanırlar. Şirketlerin üzerinde en çok durduğu analiz ettiği kuşaktır., çünkü tüketimde büyük paya sahiplerdir ve iş yaşamnda büyük kısmını oluştururlar.

Z kuşağı :  Üzerinde en çok konuşulan ve hala tam anlamı ile anlaşılamayan bir kuşaktır. teknoloji ile doğan ve işaret parmağı kanadığında "ANNE AYPETTT PARMAAAĞIM KANADIII"* diyen kuşaktır.Led TV de dokunarak kanalı değiştiremediğinde yine "anne bu televizyon bozuk" diyen kuşaktır.*? Teknoloji olmadan nasıl yaşanacağını hayal edemezler.Maslow un ihtiyaçlar hiyerarşisinde fizyolojik ihtiyaçlara bir de Ipad'i ekleyen kuşaktır.İş yaşamlarında sürekli iş değişikliği yapması ve birden fazla diploma almaları beklenilir. deyim yerinde ise "maymun iştahlı" nesildir.
Z kuşağının elinde sürekli telefonla oynadığını gören sessiz kuşak, "biz sizin yaşınızdayken böyle anne babamızın(kayıp kuşağın) yanında telefonla oynayamazdık der. Buradaki olayı belki yaşamısızdır ama kuşaklardaki tipik özelliklere baktığımızda böyle bir senaryonun olası olduğunu görürüz.
Tabi bu bahsedilenler kuşakların genel özellikleridir. Yani herkeste kesin olarak bulunduğu iddia edilen özellikleri değildir.Bu yazılanl kronojik kuşak hakkında bilgilerdir, ruhsal kuşağınız bundan farklı olabilir.  Bu yüzden elinde telefon yerine kitap bulunan bir Z kuşağına neden telefonla oynamıyorsun demek ya da sosyal medyada oldukça aktif olan bir X kuşağına senin kuşağın bunları gerektirmez demek de oldukça saçma olacaktır. 
Bu kuşaklar hakkında bilgi sahibi olmak da, iş yaşamında insanların yaşlarına göre davranışlarını analiz etmekte ve buna göre üstün özelliklerine göre daha verimli çalışmalarına ve uyum sağlamakta oldukça önemlidir.


*,**: Ufuk Tarhan'ın konferansından.

30 Mayıs 2014 Cuma

Pandanın (magic) ve Magnumun reklam savaşı ve oyun teorisi ile açıklanması.



 Bilindiği gibi panda viral bir reklam yaparak magnuma göndermede bulunmuştur

Bu yazıda size Panda ve Magnumun reklam vererek rekabet yarışlarını oyun teorisi ile açıklamaya çalışacağım.

Oyun Teorisi genel tanımı ile bireyin başarısının diğerinin seçimlerine dayalı olduğu seçimler yapması ve karını maksimuma çıkarmayı amaçlamasıdır.

Panda(magic) ve Magnum piyasada sadece iki tane dondurma firmasıdır.(birbirini etkileyecek iki tane firma). Bu yarışta Magnum göreli olarak Pandadan daha güçlüdür.
Magnum: Piyasada göreli üstünlük sağlayan firmadır. Bu üstünlüğü korumak istiyor.
Panda: piyasada göreli olarak rekabet üstünlüğü düşük firma ve bu rekabeti yükseltmek istiyor.

Oyunun gelişimi: ilk aşamada panda düşük harcama yaparak inovatif reklam verip vermemeye karar veriyor
Magnum da pandanın tercihine göre inovatif reklam verip vermemeye karar veriyor.

Pandanın pür stratejileri (mümkün olan her karar noktasında ne yapacağı)
İnovatif reklam vermek
İnovatif reklam vermemek

Magnumun pür stratejileri
Panda reklam verirse reklam vermek  (P+ M+)
Panda reklam verirse reklam vermemek (P+ M-)
Panda reklam vermezse reklam vermek (P- M+)
Panda reklam vermezse reklam vermemek P- M-)


1  Panda reklam verir Magnum reklam verir P+ M+
Magnum yine piyasada güçlü bir firmadır fakat reklam maliyeti arttığı işin  biraz yıpranır. Panda ise rakibi karşısında ezici bir yenilgiye uğradığı için piyasada güçsüz durumda kalır.

2 Panda reklam verirse Magnum reklam vermemek P+ M-
Panda reklam verirse yine piyasanın lideri magnumdur fakat pandanın satışları gözle görülür şekikde artar. Panda için en iyi sonuçtur.Magnum yeni reklam maliyetine katlanmaz.

3 Panda reklam vermez Magnum reklam verir  P- M+
Magnum reklam maliyeti arttığı için nispeten kötü durumdadır.  Pandanın da yarış dışı kalmasını açıklayan birmdurum vardır.

4 Panda reklam vermez Magnum reklam vermez. P- M-
İkisi de reklam yapmaz ek bir maliyete katlanmazlar. Magnum yine piyasanın lideridir. Magnum işin en iyi sonuçtur.

Magnumun  getirilerinin sıralanması
P- M-  =4
P+ M- = 3
P- M + = 2
P + M+ = 1

Panda nın getirilerinin sıralanması
P + M- => 4
P- M + => 3
P + M + => 2
P- M - => 1

Not :Panda reklamı viral olarak verdiği için, Magnumun T.V reklamı vermesi varsayımında Magnum reklam için Pandanın yaptığı reklam harcamasından daha fazla harcama yapması gerekecektir.


Sonuç olarak şu anda Panda reklam verdi ve Magnum reklam vermedi Panda reklam vererek pazar payını yükseltti. Yani Pandanın getirisi 4 iken Magnumun getirisi 3 tür. Magnum reklam verirse getirisi 1 olacağından  bu harcamaya katlanıp reklam vermemesi en rasyonel seçim olacaktır.

29 Mayıs 2014 Perşembe

11 Ocak 2014 Cumartesi

Marks acaba hata mı yaptı Komunist Manifesto'da

Komünizm ilk bildirgesi olma özelliğini taşıyan komünist manifesto, genel hatlarıyla sınıfsız bir toplumu amaçlayan ve sürekli sınıf çatışmasından söz eden marks , dinin insan hayatında kendini avutmaya yarayan, fakirin fakirlik halinde isyan etmemesi, daha anlaşılır bir dille şükretmesi gerektiğinden bahseder.

Örneğin Din, bunalmış mahlukun iç çekişi, merhametsiz bir dünyanın ruhu ve aynı zamanda akılsız bir çağın aklıdır. Din halkın afyonudur. Sözleriyle de proleterya nın yani işçi, köle, pleb ,serf gibi alt grupta olan insanların isyan etmemesi din bunların afyonu olarak görüyor ve toplumsal huzuru sağlıyor. Burjuva vs. yani üst sınıfa zengin sınıfa isyan ederlerse , proleterya (işçi-köle) çoğunluk olduğundan, burjuva nın yalnızca özel mülkiyete (sahipliğe) dayalı olarak oluşan zenginliği bitecek ve topumsal eşitlik geleceğine inanıyor...

 Peki gerçekten din insanın afyonu mudur ?

 Evet belki de asıl üzerinde durulması gereken konu burada.

Din, en azından "iki günü birbirine eşit olan aldanmıştır " diye hadis olan islam dini gerçekten çalışmamayı ve sürekli, olanla yetinmeyi mi istiyor ? Tabiki hayır. Bu İslam dini için tevekkül anlayışında , bütün gerekenleri yerine getirip önlemleri alarak tüm gayretleri gösterip, Allah a inanıp güvenmektir. Ama islam anlayışında insanlar tevekkül anlayışını sürekli şükretmek gerekli önlemleri önemsemeden, sadece Allah a dua etmek ve herşeyi Allah tan beklemek olarak görülüyor. İsyan etmenin karşı çıkmanın (bugunkü hala devlet baba mantığı) yanlış olduğunu düşünüyorlar. Ama İslamda bu konu , yalnızca Allah a isyan etmenin şirk koşmak olduğundan, en büyük günahlardan sayılmıştır.

 Weberin protestanlık anlayışı ve ardından şu ünlü kapitalizmin doğuşu...

 Hristiyanlığın 3 büyük mezhebinden biri olan protestanlık da ilgintir ki yine klisenin yozlaşmış düşüncesine karşı doğmuştur....
..."meslek", tanrı için yerine getirilmesi gereken ödevdir, insanlar tanrının şanını arttırmak için zengin olmalıdır... Gibi sürekli çalışmayı teşvik eden bir anlayış nasıl olur da hala halinden memnun olabilir ve üst sınıfa karşı koymamak gibi bir düşünceye sahip olabilir ki ?

 Evet gerçekten şimdi Marks dinin yozlaşmış bağnaz halinden yola çıkarak yazdığı komünist manifesto dinin gerçek haliyle hiç örtüşmemektedir.

ilk Blog

Blog a başlarken ilk başta neler yazacağımı bilmeden bu cümeleye başlıyorum. fakat 20 yaşında üniversite 3. sınıf iktisat öğrencisi olarak birşeyler yazmam gerektiğine inanıyorum. Malum artık bilgisayarın icadı ile kol gücünden bilgi gücüne geçmiş bulunmaktayız ve artık batı ülkeleri gibi bireysel düşünme yetisine sahip olmanın gerekliliğini herkes biliyor sanırım. Bu bakımdan blog sayfamı açmış bulunuyorum. Belki yalnızca kendime yazacağım hiçkimse okumayacak ama bu benim için hiç önemli değil. Benim için önemli olan kişisel birşeyler yazabilmek. başkalarının düşüncelerini tekrar etmekten çok kendi düşüncelerimin olduğunun farkında varabilemek. ilk blog um hayırlı olsun...