Oyun teorisi , bir karar biriminin kazançlarının diğerlerinin kararlarına bağlı olduğu karşılıklı stratejik karar almanın yer aldığı durumları inceler. Daha açıkca ifade etmek gerekir ise oyun teorisi verdiğin kararı bir başkasının vereceği olası kararı inceleyerek seçim yapmaktır.
Bunu bir örnek ile açıklamak gerekir ise;
A B C D E isminde birbirinin yanına kurulmuş 5 tane kebapçı vardır. Bunların yaptığı kebaplar arasında hiçbir fark yoktur ve hepsi en çok müşteriyi çekmek için yarışmaktadırlar.
Kebapçıların stratejileri arasında müşterileri içeri davet etmek ve arabalarını parketmek için bir işçi İŞE ALMAK ve İŞÇİ ALMAMAK olarak 2 adet strajeyi vardır.
VARSAYIMLAR
1-) Toplam 200 müşteri vardır ve herbir kebapçıya 40 müşteri düşmektedir.(A'ya 40 B'ye 40 C'ye 40 D'ye 40 E'ye 40 ) (Hiçbir maliyete katlanmadan normal hali)
-İşçi almanın maliyeti 2 tane müşteri çekmenin maliyetine eşittir.
-Her kebapçının 10 sabit 30 tane de yapılan hizmete göre kararını değiştirebilecek müşterisi vardır.
-Kebapçılar yol kenarında kurulduğu için araba olmaksızın gitmek mümkün değil.
2-) Eğer sadece bir kebapçı bir işçiyi işe alır diğerleri almaz ise o kebapçıya 160 müşteri diğer kebapçıların herbirine 10 ar müşteri gelir. (A nın işçi aldığı varsayımda A'ya 160 müşteri B'ye 10 müşteri C'ye 10 müşteri D'ye 10 müşteri E'ye 10 müşteri gelir) A işin en iyi durum
3-) Eğer iki kabapçı aynı anda birer işçi alırsa işçiyi işe alan kebabcılara 85'er diğerlerine 10'ar müşteri gelecektir (A ve B işçi aldığı varsayımında A'ya 85 müşteri B'ye 85 müşteri C'ye 10 müşteri D'ye 10 müşteri E'ye 10 müşteri gelir) A ve B için daha iyi durum fakat A için 2. deki denge daha avantajlıydı
4-)Eğer 3 kebapçı birer işçi alırsa (A'ya 60 B'ye 60 C'ye 60 D'ye 10 E'ye 10 müşteri gelir ) C için bir öncekinden daha iyi durum
5-) 4 kebapçı birer işçi alırsa ( A 47 B 47 C 47 D 47 E 10) D için daha iyi durum 6-) 5'i de işçi alırsa (A 40 B 40 C 40 D 40 E 40 )hepsi için 1.dengeden daha kötü durum.
Bu son durum ilk baştaki herkesin işçi aldığı durumla eşittir. Fakat burada bütün kebapçılar belirli bir maliyete yani işçi çalıştırma maliyetine katlanmışlar ve ilk duruma göre zararlı çıkmışlardır. 1. Dengede hepsi eşit sayıda müşteriye sahiptir ve hiçbir ek maliyete katlanmak durumunda değillerdir. Fakat 2. Dengede A bir işçi alarak küçük bir maliyete katlanırken çekmiş olduğu müşteri kat kat fazla getiri getirmektedir.
Genel olarak maksimum çıkarı elde etmek için işçiyi almakta en erken davranmanın bize optimum çıkarı yani maksimum faydayı sağlamaktadır.Yapılacak en rasyonel davranış burada diğerleri harekete geçmeden önce ilk işçiyi bizim almamız ve müşterileri çekmemizdir.
.
.
.
.
.
Dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD dünya piyasalarına yön vermektedir. Doların güçlü konumu da bu etkisini oldukça artırmıştır. Para politikasında söz sahibi olan Amerikan Merkez Bankasının (F.E.D) yapacağı hamleler dünya piyasaları için önem arz etmektedir.
2008 finansal krizinden sonra krizden çıkmanın yolunu düşük faiz ve para arzını inanılmaz derece artırmakta bulan Amerikan Merkez Bankası kriz sebebiyle bulunduğu durgunluktan çıkmayı ve işsizliği azaltmayı hedeflemiştir.
Amerika Merkez Bankası Parasal Genişleme
Amerika Merkez Bankasının bu genişlemesi, dünya piyasalarında da etkisi yüksek derecede göstermiştir.Uluslararası piyasalarda doların konvertibil olması (diğer para birimlerine kolayca çevirilebilmesi) uluslararası ticarette ve finansal piyasalarda etkili olması da dünya ölçeğinde etkisini hemen göstermiştir.
Para arzının artması dolayısı ile doların diğer para birimleri karşısında göreceli olarak değer kaybetmesi gelişmekte olan ülkeler başta olmak üzere diğer ulusal piyasalarda etkisini göstermiştir. Bu etki reel piyasalarda yatırımların artması olduğu gibi asıl etki finansal piyasalarda göstermiştir.
Bu genişlemeden en çok pay alan gelişmekte olan ülkelerin(Türkiye Brezilya Arjantin...) rezervleri artmış ve hükümetlerin yaptığı popülist harcamaların ve yanlış politikaların maliyetinin buradan sağlamışlar, borç bulma sıkıntısı azalmış yani tam anlamıyla o dönemdeki hükümetler için bir yükselme dönemi yaşanmıştır.
Fakat Amerika ekonomisinin iyileşmesi nedeniyle Amerika Merkez Bankası 2014 yılında piyasaya sağladığı likitediteyi sonlandırmıştır. Bu likitideyi sonlandırması ile birlikte doların uluslararası piyasada değeri oldukça artmış,
Birçok ülkenin finansal piyasalarına giren fonlar adeta kaçış yapmıştır.2015 yılında da faiz artırması beklenen Amerika Merkez Bankasından ötürü özellikle gelişmekte olan ülkelerde dolar, tarihinin rekor seviyelerinde yükselmiş ve dış ticareti olumsuz yönde etkilemiş, sermaye kaçışlarına ivme vermiştir.
Peki gelişmekte olan ülkelerdeki bu kadar karlılık olduğu halde neden diğer ülkelerde sermaye piyasaları daha etkin ?
Peki oyun bunun neresinde ??
İlk başta bahsedilen oyunda
-A, B, C, D, E adlı kebapçılar aslında dünya ölceğinde gelişmekte olan ülkeler, -Müşteriler ; uluslararası alanda sermayesini karlı olarak yatırım yapmayı arayan küçük-büyük sermaye sahibi
-İşçi alma ise hukuku evrensel düzeye çıkartma olarak alır isek işçi almanın maliyeti ise hukuksal reformlara karşı kaybedebileceğin oy kaygısı olarak düşünebiliriz.
Peki buradaki optimal strateji nedir??
Tabiki diğer gelişmekte olan ülkeler henüz evrensel hukuka geçmeden anayasamızı evrensel hukuk seviyesine taşıyan ilk biz olur isek, gerçekten de bir hukuk devleti olma yolunda ilk adımları atar isek buradaki optimal stratejiyi uygulamış ve müşterilerin çoğunluğunu yani uluslararası sermayenin ülkemize gelmesini sağlamış olur ve ulusal tasarruf düzeyimizi yükseltme ile uğraşacağımıza yabancı sermaye ile büyüme yoluna girmiş oluruz.
Bu yıl içinde(2015) beklenen faiz artırımından ötürü sermaye kaçışlarına çözüm bulmuş Türkiye Merkez Bankasının faiz artırımı yapmadan krizi avantaja dönüştürmüş oluruz.


